bata, bata, paano ka gagawa?: ang lagay ng sex education sa pilipinas

Itinigil ang pagpapakilala ng sex education sa pangkalahatang kurikulum ng mga pampublikong paaralan dahil sa maigting na pag-ayaw ng Kumperensiya ng mga Katolikong Obispo sa Pilipinas. Inaalmahan ng mga Obispong Filipino ang pagpapakilalang ito ng sex education na makagaganyak sa mga tin-edyer na sumubok makipagtalik bago ikasal kaysa manatiling dalisay, at iginiit na responsibilidad ng magulang ang sex education at hindi ng pamahalaan. Higit sa lahat, tinuturuan ng programang sex education ang paggamit ng artipisyal na kontraseptibo at kondom, na sumisira sa sagradong katuruan ng Simbahan sa pantaong seksuwalidad.
Samantalang totoo na bumabatay ang bansa sa istriktong batas moral, ipinapakita ng mga pananaliksik na ang ganitong gawi ay nagdudulot ng malalalang bunga. Isiniwalat ng mga datos mula sa The Young Adult Fertility and Sexuality Survey na isinagawa noong 1994 na 2.5 milyon (18%) ng mga kabataang may gulang 15-24 ang nakipagtalik sa labas ng kasal; mula sa 2.5 milyong ito, 74% o 1.8 milyon ang hindi gumamit ng anumang uri ng kontraseptibo. Ipinakita ng YAFS 3 na isinagawa noong 2002 ang bilang ng mga kabataang may gulang 15-27 na nakipagtalik sa labas ng matrimonyo ay lumaki ng 23%, o 4.9 milyon; sa bilang na ito, 70% o mga 3.43 milyon ang hindi gumamit ng anumang uri ng kontraseptibo (WHO 37-39). Dalawang bagay ang malinaw na isinasaad ng mga datos na ito: lumago ang bilang ng mga kabataang nakikipagtalik sa labas ng kasal nang maselang bahagdan, at mula 1994 hanggang 2002, marami ang hindi gumagamit ng anumang kontraseptibo sa kanilang karanasan sa pakikipagtalik.
Ikalawang aspetong bibigyang-pansin ang gawaing homoseksuwal ng mga kabataan. Ayon sa ulat ng WHO, ipinakita ng mga datos sa 1994 YAFS na 6.9% ng mga tumugon ang nakipagtalik sa kaparehong kasarian. Sa YAFS taong 2002, 11% (87% sa mga ito ang kalalakihan) ng mga kabataang aktibo sa pakikipagtalik ang may karanasan sa kaparehong kasarian (WHO 92). Isinasaad nito ang matinding pag-akyat ng bilang ng mga kabataang may karanasan sa gawaing homoseksuwal.
Panghuli, ikatlong aspetong pagmamasdan ang pagbabago sa pagkilos at pananaw seksuwal. Nagkasundo ang guro ng ARH sa Parañaque Science High School na si Rowena Reyes, at Rosalie Masilang ng Kagawaran ng Edukasyon na siguradong mas malaya ang kabataan ngayon kaysa dati. Binanggit ni Reyes na brutal ang pagpapakatotoo ng kabataan ngayon. Sa isang personal na panayam, nagkomento si Masilang sa bunga ng yumayabong na kuryusidad na naidulot sa kanila.
Hindi lamang naging napakalaya ng mga kabataan sa pangkalahatan kundi umani ng mas malaking kamulatan at pagpayag hinggil sa tumataas na bilang ng pakikipagtalik sa labas ng kasal at mga bunga nito (kasama na ang maagang pagbubuntis), pati na ang pagtanggap sa mga homoseksuwal. Bukod pa rito, isinaysay ng SPPR 02 ang tumitinding bahagdan ng pagpayag sa mga kababaihang maagang nakikipagtalik mula sa mga kabataan (POPCOM 22). Samantalang hindi naman kinakailangang likas na negatibo ang ganitong mga pagbabago, nagiging pangkaraniwang dahilan ang ganitong mga pagbabago sa gawi at pananaw para sa pagtaas ng pakikialam ng mga kabataan hindi lamang sa maagang pakikipagtalik, kundi sa mapanganib na gawaing pakikipagtalik na naghahatid sa pananalasa ng mga suliranin sa pakikipagtalik kaugnay ang mga kabataan.
Sa pag-aaral ng mga pagbabagong ito sa mga kabataan, isang interesanteng pagmamasid ang naisagawa. Kabilang ang paggamit ng kontraseptibo, gawaing homoseksuwal, at pagbabago sa pananaw at gawaing pakikipagtalik sa mga paksang tinatalakay sa edukasyong pampopulasyon (o sex education sa mas kilalang taguri sa buong daigdig). Kung maituturo ang mga paksang ito nang mabisa, mababantayan at magagabayan ang mga pana-panahong pagbabago sa mga kabataan. Mabibigyan ng pag-aaral ng kontraseptibo ang mga mag-aaral ng kaalaman na makapagliligtas sa kanila mula sa pagbaka ng mga suliraning gaya ng ‘di-pinaghandaang pagbubuntis, at maaaring bawasan ang panganib ng gawaing homoseksuwal, sakali mang gustuhin nilang gawin ito. Subalit, gaya ng nabanggit na, hindi itinuturo sa kasalukuyan sa mga pampublikong paaralan sa buong bansa ang mga kontraseptibo. Samakatuwid, may isang malaking butas na sa kasalukuyang kalagayan ang edukasyong pampopulasyon. Isang malaking bahagi ng kaalaman ang naiiwanan sa pagpapatupad nito. Hindi mapatutunayang mabuti para sa mga kabataan ngayon ang kakulangan sa kaalamang ito sa nasabing bahagi. Sa katotohanan, maaaring masamang balita para sa mga kabataan kung hindi sila tinuturuan sa kontraseptibo. Tinatanggal nito ang pag-iral ng pagpili: hindi lahat sila ang makaaalam na may mga sukatang pampigil sa inaayawang bunga ng pakikipagtalik, kahit pa nagbabago ang panahon at umuusbong para isama ang mas mulat na kaisipan at buhay pakikipagtalik. Hindi kinakailangang negatibo ang mga ganitong panaka-nakang pagbabago sa kabataan. Ngunit maaaring ‘di-direktang sila ang sanhi ng maraming kabataang dumaranas ng suliranin sa pakikipagtalik sa ngayon.
Isang suliranin ang lumalalang bilang ng mga kabataang walang alam o mali ang pagkatuto hinggil sa STD, lalo na ang HIV/AIDS. Ayon sa datos ng SPPR 02 mula sa YAFS taong 1994 at 2002 YAFS, kahit na 95% ng mga tumugon ang nakarinig na sa AIDS, 12% sa taong 1994 ang naniniwalang may lunas ang AIDS. Nakaaalarma noong 2002 sapagkat dumoble ang bilang na ito sa 28% (POPCOM 28). Isinaad ng ulat ng WHO na 60% ng mga tumugon ang nag-iisip na walang pagkakataong mahawahan ng HIV/AIDS, at 12% sa kanila ang hindi makahula ni isa mang tamang paraan ng pagkahawa para sa HIV/AIDS. 65% lamang ang nakahula ng tumpak na STD—dahil marami sa mga kabataan ang aktibo sa pakikipagtalik, hindi mahalaga ang 65% (WHO 50).
May pagbaba sa katamtamang gulang ng unang pakikipagtalik. Ayon sa 2002 YAFS, 1.2% ng mga kabataang aktibo sa pakikipagtalik ang gumagawa nito bago sila naging 13. Lamang, pagsapit ng gulang 18, tumataas ang posibilidad na makikipagtalik ang mga lalaki ng 28% para sa mga lalaki, at 12% para sa mga babae (UPPI 2005).
Ipinakita nang mas maaga ang mga bilang hinggil sa pagtaas ng bahagdan ng mga kabataang maagang nakikipagtalik. Kailangan ding maipaalam na mula sa 4.9 na milyong maagang nakipagtalik, kagila-gilalas na bilang (94%) ang nagsabing hindi ito isang bagay na ginusto nilang mangyari sa ngayon at hindi sila handa sa mga ibubunga. Subalit iniulat ng SPPR 02 na minsang gawin ang maagang pakikipagtalik, maaaring mangyari itong muli sa parehong kasiping o sa iba.
Isa pang suliranin sa pakikipagtalik na kaugnay sa kabataan ang umaakyat na bilang ng mga kabataang gumagawa ng mapanganib na pakikipagtalik. Sa SPPR 02, binibigyang kahulugan ang mapanganib na pakikipagtalik kung saan isa o parehong magkasiping ang hindi pisikal at sikolohikal na may katandaan at hindi handa para sa mga posible ibubunga. Habang mas maaga ang pakikipagtalik., mas nagiging mapanganib ito (POPCOM 28, 29). Ayon sa papel pananaliksik ng mga may kinalaman sa sarbey ng UPPI, tumaas ang mapanganib na pakikipagtalik sa mga kabataang Filipino mula 23% noong 1994 patungong 27.1% noong 2002. Nasa 34% ang mga kabataang aktibo sa pakikipagtalik ang may higit sa isang kasiping, na patunay ng mapanganib na gawain. Dagdag pa rito, 60% ng 78% kabataang lalaking aktibo sa pakikipagtalik na umaming hindi gumamit ng kondom ang nag-ulat na komersyal ang kanilang pakikipagtalik (WHO 43). Gayundin, iniulat ng YAFS 2002 na ang mga kabataang lalaking ito na nag-ulat ng pakikipagtalik sa kapwa lalaki “ang tila kumakapit sa pag-aakalang walang kaugnayan sa kaso nila ang pag-ugali ng ‘di-mapanganib na pakikipagtalik” (UPPI 2002). Sa ganitong tindi ng mapanganib na pag-uugali, mas nanganganib ngayon ang mga kabataan ngayon sa STD at iba pang bunga.
Hindi humihinto rito ang suliranin sa pakikipagtalik kaugnay sa mga kabataan. Ipinapakita rin ng mga pag-aaral na mali ang kaalaman ng mga kabataan hinggil sa kontrasepsyon. Mula sa mga datos noong 1994 YAFS na iniulat ng WHO, “27% ng kabataang Filipino ang naniniwalang umiinom ng pildoras bago o pagkatapos ng pakikipagtalik at 17% ang naniniwalang ipinapasok ang tubule ligation sa babae bago makipagtalik.” Gayundin, 4% lamang sa mga tumugon ang kinukunsiderang marunong sa pagpaplano ng pamilya (WHO 48, 47).
Isa sa mga malalaking balakid sa Edukasyong Pampopulasyon ang protesta ng CBCP. Ayon sa isa sa mga tagapagsalita, si Dr. Angelita Aguirre, inirereklamo nila ang mga sumusunod na matatagpuan sa Gabay sa Leksiyon sa ARH: ang kakulangan ng pagbibigay-importansya sa kasal bago ang anumang pakikipagtalik, ang paglalagay ng POPED sa iba pang asignatura maliban sa biyolohiya, ang pagsususog ng hindi-ipinapasok na akto ng pakikipagtalik gaya ng oral na pakikipagtalik, at ang partikular na kasabihang “normal na bahagi ng paglaki ng kabataan ang pag-eeksperimento” (Department of Education 56). Isa pang tagapagsalita ng CBCP, si Atty. Jo Simbong, ang nagprotesta laban sa isang talata na nagsasaad na bukal ng kaligayahan ang pakikipagtalik bukod sa pagpaparami. Dahil sa kontrobersyang nilikha ng modyul na ito, iniatras ito noong Hunyo 19, 2006 at nakabimbin ang pagbabalik ng pagpapatupad nito sa kasalukuyan.
Sensitibong isyu ang pagresolba sa ganitong balakid dahil malaking bahagdan ng mga Filipino ang Katoliko at maaaring pumanig sa CBCP pagdating sa ganitong mga bagay. Samantala, kailangang ikunsidera na ang mabisang pagpapatupad ng POPED, gaya ng natalakay na kanina, ay siguradong mangangailangan ng edukasyong kontraseptibo. Hindi kumpleto and POPED kung wala ito dahil mahalagang salik ito sa pagpigil ng hindi ginustong pagbubuntis at STD. Samantalang ideyal ang kasal bago anumang akto ng pakikipagtalik, ipinapakita ng mga katotohanan at bilang mula sa 2002 YAFS na hindi ito makatotohanan. Hindi mawawala ang suliranin kahit hindi man ito banggitin sa mga gabay aralin. Gayundin, mapipigilan ng hindi pagsasama ng kaisipang POPED sa kurikulum sa pagtingin dito sa isang klinikal na pananaw kung isasama lamang ito sa Biyolohiya. Dagdag pa rito, palso ang pagsasabing abnormal ang eksperimentasyon bilang bahagi ng paglaki ng kabataan, sapagkat katotohanan na pangkaraniwan sa mga lumalaking kabataan ang eksperimentasyong seksuwal. Sa isang biyolohikal na persperktibo, maraming tin-edyer ang maaari nang maging reproduktibo, kung kaya hindi tago ang eksperimentasyong seksuwal habang nagdadalaga o nagbibinata. Panghuli, hindi makatotohanan ang kalabanin ang katotohanang hindi bukal ng kaligayahan ang pakikipagtalik. Hindi dapat turuan ang mga mag-aaral na hindi nakaliligaya ang pakikipagtalik; dapat silang turuan na maging responsable sa paghawak sa kaligayahang ito. Hindi mahahadlangan ng pagpigil sa kaalaman ng mga mag-aaral ang kuryusidad at pagbigla-bigla—ngunit ang pinakamalahagang aspeto niyan ay matutunan nila ito sa isang kapaligirang walang malisya. Samantalang ayaw ng CBCP ang kasalukuyang implementasyon ng edukasyong pampopulasyon, sinusuportahan naman ng ibang organisasyong Katoliko, partikular ang Catholic Educational Association of the Philippines, ang POPED. Hindi layunin ng POPED ang hayaan ang paggamit ng kontraseptibo, ngunit gamitin ang kaalamang ito para maikalat sa mga mag-aaral at makagawa sila ng matalino at responsableng hatol. Samantalang ayaw ng Simbahan sa kontrasepsyon, dapat na maikalat ang kaalaman dahil may karapatan ang mga mag-aaral sa impormasyon at wala nang legal na kapangyarihan ang Simbahan sa atas ng pamahalaan.
Pangalawang hadlang ang kakulangan ng suporta mula sa maimpluwensiyang sektor na nakaaapekto sa mga mag-aaral. Isang halimbawa ang matigas na protesta ni Mayor Lito Atienza ng Maynila hinggil sa pagtuturo ng POPED, na nagsasabing gagawin niya ang lahat ng makakaya upang pigilin ito sapagkat hindi katanggap-tanggap ang kurikulum at idinagdag na sa bahay ito dapat ituro at hindi sa paaralan. Gayundin, ayon sa ulat ng WHO, “hindi ipinapaalam na umiiral ang suliranin” ng mga opisyal ng lokal na pamahalaan, at tumatanggi ang ilang mga magulang sa pakikilahok ng kanilang mga anak sa mga aktibidad kaugnay ang edukasyong pampopulasyon. Binaggit din na sentro sa mga proyekto ng Sangguniang Kabataan ang pag-unlad pampalakasan at hindi ARH (WHO 98).
Pangatlong hadlang ang suliranin sa badyet. Nasambit ni Rosalie Masilang ng Kagawaran ng Edukasyon na samantalang mabuting proyekto ng pamahalaan ang POPED, pinapahina ang diskarte nito ng kakulangan sa pondo at pag-asa sa panlabas na pondo gaya ng United Nations Population Fund. Pinakamainam na paraang magreresolba ng suliranin ito ang pagbigay-pansin sa mga suliranin ng POPED na kinakaharap ng bansa, at ang pagkilala sa bigat ng mga suliraning ito upang magtamo ng kaukulang pondo na magagamit sa mga proyekto ng edukasyong pampopulasyon.
Binubuo ng pang-apat na hadlang ang tatlong pinakamalakas na argumento laban sa edukasyong pampopulasyon. Una ang argumentong ang kasalukyang pamamaraan ng POPED ang pagsuporta sa leksiyon sa ligtas na pakikipagtalik, at hindi bumabatay sa mga prinsipyo ng pag-iwas. Muli na namang makikita na habang ideyal na prinsipyo ang pag-iwas, hindi matatawaran ang katotohanan at bilang na maraming kabataang Filipino ang maagang nakikipagtalik; ituon dapat ang mga kautusan na lulutas sa suliranin sa halip na magkunwaring gustong umiwas makipagtalik ang lahat ng kabataan. Ipakita dapat sa mga kabataan ang pag-iwas sa harap ng edukayong kontraseptibo. Dalawang magkaibang pagpili ang pag-iwas sa pakikipagtalik at pagpatol sa ligtas na pakikipagtalik, na parehong dapat ipaliwanag at ipaalam sa mga mag-aaral.
Ikalawang argumento ang pagtutulak umano ng edukasyong pampopulasyon sa mga nagaganyak na kabataang magpakalango sa pakikipagtalik. Sa katotohanan, maraming pag-aaral ang nagpapakita na mabisa ang POPED kung maipatupad nang maayos. Nasambit ng guro sa pampublikong paaralan na si Rowena Reyes na makaraan ang inaasahang pagkamahiyain sa simula ng mga leksiyon sa edukasyong pampopulasyon, hahangarin ng mga mag-aaral na matuto kapag iprinisinta sa kanila ang aralin nanag walang malisya. Susi rito ang pagpapatupad nang wasto sa POPED—diretsahan, walang pasaring o ligalig—upang positibong matuto ang mga mag-aaral mula sa leksiyon sa halip na gamitin ang kanilang kaalaman upang palawakin pa ang kanilang karanasan sa pakikipagtalik.
Ikatlong argumento ang pagsasabing dapat sa bahay ituro ang POPED, kasama ang mga magulang. Lamang, makikita sa mga datos ng 2002 YAFS ang ulat na hindi matiwasay ang pakiramdam ng mga kabataan sa pagtalakay ng pakikipagtalik kasama ang mga magulang at mas magaan ang pakiramdam kapag sa mga kaibigan (UPPI 2002). Gayundin, dapat asahang hindi lahat ng mga magulang ay maalam sa mga wastong kaalaman na ililipat sa mga anak. Malaking papel ang ginagampanan ng mga magulang sa pagtuturo sa mga anak. Subalit hindi gaya ng mga magulang, may natatanggap na pagsasanay ang mga guro sa programang POPED mula sa Kagawaran ng Edukasyon. Mas malamang na mas wasto at pare-pareho ang kaalaman maituturo ng mga guro. Kung gayon, samantalang mahirap siguruhin na matuturuan ng mga magulang ang mga anak sa tamang paraan, mas madaling siguruhin ang itinuturo ng mga guro sa paaralan. Dapat na naroon ang paaralan upang punan ang kaalamang pinagkulangan ng mga magulang at iwasto ang anumang maling kaalaman na itinuro sa mag-aaral habang nasa tahanan.
Samantalang lumalaki ang bilang ng mga kabataang pumapatol sa mapanganib na pag-uugali, patuloy na bumababa naman ang kalidad ng edukasyong pampopulasyon. May pangangailangang iwasto sa edukasyong pampopulasyon—marami rito ang mali, kulang, o hindi sapat na naikalat, at hindi lamang ang payak na tanong hinggil sa pagpapatupad nito. Pinapatibay ng nakatatakot na estadistika ang katotohanang hindi kayang alisin ng pamahalaan ang edukasyong pampopulasyon. Sa dulo nito, maliwanag na higit pa sa dapat asahan ang tulong ng sex education sa mga kabataan. Pinapaalaman sila. Inihahanda sila. Tinutulungan sila. Kung susundin ang kahilingan ng Simbahan Katoliko at magbabadya ito ng libu-libong kabataang Filipino na matatagpuan ang kani-kanilang sarili sa mga kalagayang gaya ng maagang pagbubuntis, pag-uugaling homoseksuwal, o pagdurusa sa STD dahil sa kakulangan sa wastong edukasyon, kung gayon ay dapat nang ipagpatuloy ng pamahalaan na tanggalin ang sex education sa kurikulum ng paaralan. Lamang, inihahatag ng papel na ito ang malinaw na hatol. Magturo, samakatuwid. Walang duda. Magturo.

queering the dancefloor: same-sex social dancing in malate bars

Social dancing is an activity that was once officially restricted for same-sex couples in several countries but now a staple of gay and lesbian social life. Corollary to a public display of affection, same-sex social dancing was long termed by queer theorists as a site of contention, behavior deemed shocking even in supposedly tolerant places that it was illegal. In the local front, it is in Malate, that district of the City of Manila long considered a gay mecca which comes closest in the manifestation of this queer behavior, and is the subject of this study.
With the onslaught of Western gay ideology in urban settings amongst the Third World, it is interesting to note that a country such as the Philippines, with its own brand of gay ideology in the form of the bakla (a biological man with a woman’s heart trapped inside him), should embrace an imported ideology, as may be gleaned in the popularity of metrosexual adaptations by the local gays: generally discreet, spiked hair, fitted jeans, body-hugging shirts with top button gone loose and sleeves rolled midway up. Whereas the effeminate babaylan danced to intercede for the pre-colonial community and the spirits beyond the physical dimension, the contemporary urban gays dance in bars to celebrate the highness of their spirit.
Same-sex partner dancing is mainly a taboo in most social dance instances in the West, even as it is less stigmatizing for two women to dance together than it is for two men, provided the gestures are not romantic or overly friendly. Lesbians, Gays, Bisexuals and Transgenders composing the LGBT community and who are into social partner dancing have established social partner dance clubs and organizations, especially in major cities in the United States, Canada and Europe. Such organizations do not exist in the Philippines, although clubs such as Bed in Malate, Manila and Government in Makati City are samples of clubs wherein social partner dancing is the name of the game.
A gay bar, to which category Bed and Government practically fall, is a drinking place catering primarily to gay and/or lesbian clients. Its name can come in various forms: gay club, gay pub, queer bar, lesbian bar, dyke bar, or boy bar. In the Philippine context, though, a gay bar describes a gay-catering establishment wherein go-go boys dance erotically to entertain clients. With the changing circumstances in Manila, however, dance bars, disco bars, blue bars, among other names, are gay bars all the same.
Gay bars come in all shapes and sizes, from the small five-seater bars in Tokyo to the imposing, multi-story super-clubs with various distinct areas and usually more than one dance floor. Big venues may be called nightclubs, clubs or bars whereas tinier ones may be referred to as bars or pubs. The only defining trait of a gay bar is the set of clients it caters to. Many gay bars target gay and lesbian communities ever since their establishment, but older and more grounded gay bars were originally not but have come to be over time.
The serving of alcoholic beverages is the main focus of most gay bars and pubs. Much like non-gay establishments, they are convergence places and community meeting points, wherein conversation and relaxation are among the purposes of the clientele.
Music either live or, more frequently, mixed by a DJ or DJs, is often a striking feature of other gay bars. Music in gay bars, as in other bars, runs in style from jazz and blues to disco, pop, drum and bass, punk, house, trance, and techno. In bars which have music and dancing as their main focus, lighting design and video projection, fog machines and raised dancing platforms may be featured, as they do in non-gay bars and clubs which also center on music and dance. Hired dancers (called go-go boys or go-go girls) may also be present in decorative "cages" or on podiums, such as in one bar we visited in the Orosa-Nakpil Streets. In the 1980's and early 90's, a specific genre of music known as hi-nrg or eurobeat basked in popularity in the gay bars and clubs, and was quite distinguishable from the music being played by DJs in the mainstream or straight clubs at the same time. There are still a couple of clubs in London which further characterize themselves as gay clubs by the music they play—the Royal Vauxhall Tavern in Vauxhall would be one example, Bromptons in Earls Court would be another. Record labels which have good examples of these genres are Almighty Records (Andy "Almighty" Wetson), Loading Bay Records (the late Duncan Finlayson), Klone Records, and Ian Levine's Record Shack label. In recent times, however, gay-identified songs are an ubiquity in offshore clubs as well as those in Manila. It is not uncommon for bars along Orosa Street to blare with house music, especially at the height of Bonnie Bailey’s “Ever After,” or with disco music such as those by Madonna or Cher. Gay bars and their clientele are sometimes non-selective as to which restroom—men's or women's—they use, although this may be illegal in some areas; unisex toilets are common in gay bars, as may be seen in some Malate bars.
Some gay bars and clubs likewise have "backrooms," which are dimly lit or curtained rooms in which same-sex sexual activity occurs, though this feature, once rampant according to gay sources, is now growing unusual. Nonetheless, a small number of gay bars and clubs still exist which are primarily sex clubs in nature. These are establishments where sex on the premises is tolerated, and is the main attraction to the clientele. These bars and clubs may serve alcohol and have dance floors, but the main interest is in sex. From what information were gathered, there are two such bars still existing in Malate, since their predecessors—about three of them—had been raided by the police and closed shop in effect.
Gay bars and nightclubs are sometimes separated by sex. In some establishments, people who are thought to be of the "wrong" sex (for instance, a man trying to enter a women's club) may be not welcome or even barred from entry. This may be more usual in specialty bars, such as gay male leather fetish bars, or bars or clubs which have a strict dress code. It is also common in bars and clubs where sex on the premises is a primary focus of the establishment. Specialty bars are a rarity in Malate since many bars hold specialty nights for women only or for men only or for thirty-something only, to go for variety.
In the past, lesbian-only bars were comparatively seldom and tended to be concentrated in major urban areas in the West. However, of late, they are experiencing something of a surge in popularity. The only lesbian bar which used to sit in the corner of Nakpil-Orosa had closed shop since; it is now occupied by a gay bar on the ground floor and a gay shop on the second floor. Bars and clubs which cater to a predominantly male clientele are more common.
Some gay bars try to limit entry only to gays or lesbians, but in practice, this is hard to enforce. Gay bars often welcome transgender and cross-dressed people, and drag shows are a common fanfare in many gay bars unlike in straight-only bars like Aruba in Tomas Morato, Quezon City, wherein a gay impersonator created a media-covered fuss after having been denied entry for the sole reason that he was in drag. Like other clubs, gay clubs are often advertised by distributing eye-catching flyers on the street, in gay or gay-friendly shops and venues, and at other clubs and events. These flyers frequently feature provocative images. Samples of those gathered in the Malate visit included a flyer with a male torso from the hipbone up, and another with two gorgeous men about to give each other a kiss.
Stonewall Inn, found in Greenwich Village, New York City is the location of the Stonewall Riots of 1969, touted to be a highlight of the modern gay rights movement in America. Prior to then, it was illegal in New York for a place serving alcoholic beverages to allow homosexuals to gather. The place could lose its liquor license as an effect. However, gay bars would often be tolerated--with strategic bribes given to the police. It was learned that while liquors are not banned within gay bars in Malate, bribes are still rationed for the police especially for bars which became notorious for usually intoxicated clients who perform casual sex or other scandalous acts inside.
In spite of prohibitions, same-sex dancing at drag balls, in the dark backrooms of bars, and at private parties proliferated long before Stonewall and the flourishing in the 1970s of public gay and lesbian dance parties and discos. After Stonewall, however, many lesbians and gay men started to see social dancing not simply as a pastime but also as a potent means of building a consciousness of communal gay and lesbian identity. In Chicago, for instance, the gay liberation movement was launched with a series of dances for lesbians and gay men in 1970. Later that year, a radicalesbians publication cited the first all-women’s gay liberation front dances in New York City as pivotal events in the development of lesbian feminism. At the home front, annual White Parties in Nakpil-Orosa and occasional CircuitAsia-sponsored dance events gave the alternative genders a sense of community but largely Westernized gay identity.
The fact that disco originated in black gay clubs did not deter white entrepreneurs from implementing racist door policies at many gay clubs. Music historian Tony Cummings marks 1972 as the first year black and white gay men mixed on the dance floor, but even during that time, integrated dance clubs stayed that exception. As a result, many African-American and Latinos patronized alternative discos like Paradise Garage in New York City and the Warehouse in Chicago. The Warehouse opened in Chicago in 1977 as an after-hours dance club gathering as many as 5,000 mostly black gay and lesbian patrons between midnight Saturday and the following Sunday afternoon. Soon after its opening, DJ Frankie Knuckles invented “house” music by mixing records to stress complex percussive cross-rhythms and accelerating the mix to at least 120 beats per minute. From Chicago, house spread to other clubs, gay and straight, in Europe as well as in the U.S., evolving the Detroit into “techno-house” and inspiring massive dance gatherings in London that came to be called “raves.” The popularity of these new forms of dance music had the added effect of making DJs like Knuckles, Junior Vasquez, and Susan Morabito—all openly gay or lesbian—stars in their own right, with international followings among both queer and straight clubgoers. Popular house music of today, many of which still reign the gay bar airwaves, include mixes by DJ Tiesto and songs by Chicane.
Discotheque originated in Western Europe in the early 1960s as a reference for small dance club that featured recorded music in lieu of a dance band, but disco as a musical genre was an African-American creation refined and popularized by disc jockeys (DJs) at underground clubs for black gay men in the late 1960s. Disco began to move over to predominantly white male clubs as early as 1969, when Ted Drach and Tiger Curtis transformed the Cherry Grove Sea Shack into the mold of the 1970s disco: a DJ booth, lighting coordinated to the music, and speakers blasting nonstop, wall-to-wall sound. The format had become usual enough by 1973 for Billboard magazine to note it as a fresh trend in dance music. Soon, it was so dominant in the gay male subculture that The Advocate proclaimed 1975 “The Year of Disco.” Dance clubs became the social and cultural centers of gay male life, and dancing the cement that held the gay male community together. In The Joy of Gay Sex (1977), Edmund White and Dr. Charles Silverstein praised “big, spacious, luxurious disco as proof…of the emergence from their closets.” The biggest problem facing gay discos. they said, was “how to keep straights from moving in and elbowing out the original gay clientele.”
AIDS signaled the end of disco as the most evident symbol of gay male community. As thousands of men fell ill and died, club attendance decreased, and many discos closed their doors. Simultaneously, some clubs started making their facilities available for special AIDS benefits patterned after the theme parties that had become popular at discos in the late 1970s and early 1980s. From these special events, characteristic of which was the New York City “Black Party” held yearly the weekend before the spring solstice, grew the presently global “Circuit”. Since the late1980s, the Circuit has widened to encompass several dozen major parties lasting as long as 18 hours and attracting enough participants to transform a whole city into “an instant gay ghetto full of hot men who are behaving as queer as they care to be.” Although the Circuit now includes parties in Canada, Europe, Australia, Asia as well as throughout the U.S., it is everywhere a distinctly homogeneous, mostly male, overwhelmingly white phenomenon. Since its enfranchisement in 2005, CircuitAsia has had successful parties beginning with the Aaahh…Manila! White Party up to the recent Salvation Gold Disco in October last year.
Most gay and lesbian historian perceive women’s music festivals as the lesbian equivalent in the 1970s of the male-dominated Disco Era. But in the 1990s, lesbians increasingly emerged as the trendsetters in gay and lesbian social dancing, thanks to the popularity of “grrrl” bands as much as to the flourishing of innovative, fast-changing clubs like San Francisco’s G-Spot and Muffdive, Houston’s The Ranch, and New York City’s Clit Club and Menow Mix, all offering attractions (apart from dancing) as provocatively varied as the club patrons themselves. Apart from exclusive women’s night out being held occasionally in select bars, no Malate bar at present caters solely to lesbians.
Bars are centers of gay and lesbian social life in much of the entire world. Some of lesbian and gay guide books approximate that there may be as many as 10,000 gay and lesbian bars the world over. Bars range widely from multilevel complexes in Chicago to intimate nightspots in Tokyo that seat fewer than five customers.
Even though a few activities maligned the gay and lesbian bar scene as early as the founding of the Daughters of Bilitis in the mid-1950s, bars have in many places been the only signs of a community. Currently, especially in rural area and smaller towns, bars continue to serve this purpose often attracting customers from a wide coverage. In larger cities, gay and lesbian bars tend to be fairly specialized according to age, race, taste in music, and sexual interests, so communities that develop there are more focused.
Even as documentation survives of taverns visited by “sodomites” in Italy in the Middle Ages, probably the first modern gay bars were the ‘molly houses” of 18th-century England. They were also among the first sites of resistance against law implementation. By the commencement of the 20th century, most big cities had at least one bar or café known for its gay and increasingly in places like Paris and Berlin, lesbian clients.
Gay and lesbian bars resurfaced in the United States after Prohibition but were increasingly picked during police raids which combined with Laws in many states that forbade the serving of liquor to “sexual deviants” led to most bars being operated under the sponsorship to organized crime. Perhaps the most famous example of such a bar is the Stonewall Inn.
The 1970s marked the height of gay male bars in the United States. After AIDS, both drinking and attendance fell off, and today large American cities largely have fewer bars catering to gay men than in the past. Lesbian bars and nightclubs, on the other side, after a period of dwindling popularity – bar owner and activist commented in 1991. “By and large, women are no longer going to bars that represent lesbians. They’re just going where they want to go” – made a return in the 1990s and became chic even for straight-identified clients.
To consummate this ethnographic fieldwork, three methods of collecting data were used: participation observation, interview and survey. The human condition may be studied using the three ethnological tools in order to bring about the cultural diversity of urban gay social dancers from the rest of the society. The three methods can provide records of everyday behavior of the specimen population with their direct answers as well as the implication of the same. Their personal background may also provide a glimpse of who the gays are as an ethnological subculture.
Participation observation will be carried out in the most discreet manner possible, since the very subjects are discreet people too, meaning they are not loud and faggoty in terms of their action. The researchers will act like they have been accustomed to going in Malate so once the next method, interview, is conducted, the subjects will not act up.
The interview will be done in a matter-of-factly mode. Each interview with the respondent will be quick, just so the paper will get the core insight of gays about their lifestyle. The use of memory is all that may be relied on, for the noise of the bar music and the dimness of the area will deter the researchers from audio- or video-recording the interview or write down the reply to the interview questions.
Finally, the survey will be done in an fast-track mode so that the present state of mind of the gays will be able to communicate the initial insights that will descend on them once the options are given.
One weekend night early this year, the researchers braved parental curfews and on the pretext of attending a classmate’s birthday party, surveyed the same-sex social dancing bars in the heart of Malate. The intersection of Maria Orosa St. and Julio Nakpil St. is the center of gay Manila. The entire street is open with several gay establishments. From that X spot, it will take a five-minute walk going to Adriatico St., where The Library and Fab are. Metro Manila is littered with gay establishments, but are sparsely located. In Malate however, bars are within a stone’s throw from each other.
Manila's gay community that began to bloom in the late 1980s found a welcoming niche in the Malate district with bars such as the Blue Room, Mister Piggy's and Zoo. Gay impersonators, entertainers, dancers and icons of the fashion industry swayed their hips at the CopaCabana along Adriatico street and for those wanting to see sexy male dancers, one could go to Adam's Apple. Then came The Library, Bargo, Mint and Bassilica—all gay establishments. Dance bars where same-sex social dancing are a penny’s worth, pun intended, in present-day Malate, with a riotous mushrooming of gay clubs in the area.
The first stopover made was in the strip called Orosa/Nakpil Courtyard, where Bed, Rainbow Project, New York Café and Komiks may be found. According to our guide who frequents Malate, getting to Bed from neighboring Makati by taxi is cheap, costing a mere P100+. It serves its bar purpose of being a place for drinking and dancing, which becomes fever-pitch during weekends. Inside the bar is a sexy and wild atmosphere with stylish interiors. It has two floors, each with its own bars and DJs spinning nonstop house and trance. The staff members here are congenial and attentive. Each entry includes one drink; all drinks are priced moderately. The crowd is an amalgam of hip professionals, expatriates, and tourists.
As we toured Bed, our guide pointed out a comparison between this bar and another gay club of prominent stature, Government in Makati Avenue, Makati City. Labeled as new, hip, and big, it rivals Bed in being the gayest place to be in Manila, with its testosterone and sexually-heated house music, fashionable interior, a richly-textured chill-out lounge and laser and lighting effects on the dance floor. Just like in Bed, Government holds special events and theme parties with guest DJs. Because of the sterling qualities of both Bed and Government, it is decided that the two bars should be the subjects of a survey on which gay club is more favored for one reason or another.
The Rainbow Project is also found in the Courtyard. It is located beside Bed. Like Bed, The Rainbow Project has two floors. At the ground floor is an outdoor, al fresco area, very much in the Courtyard proper. Small square tables are distributed all around, about 10 cramping a small space. Each table may be occupied by 4 to 5 people; a group numbering more members than that has to piece together 2 or more tables. The Rainbow Project does not have a door; so still in the ground floor, after passing the outdoor area, one may just step into the indoor area. It has mood lighting and all, with upholstered seats and fixed tables. The Rainbow Project’s second floor is the place where a DJ spins dance music; it is a large, dark area with slightly elevated platform for dancing, and a lounge area. The second floor is also the location of the establishment’s restroom.
O at the corner of Nakpil-Orosa is a single-story dance club. Getting inside, one will find the bar area to the left, while ledgers on which half-naked go-go boys dance provocatively may be found to the right and straight ahead. To the northeast is the restroom, while the rest of the interior serves as the dance floor to mostly guppie (gay urban professional) patrons. Like in Bed, the drinks are moderately priced, but unlike it, O lacks space on which gay partners may dance to the tune of catchy house music.
In the course of the stay on different gay bars, the researchers engaged on an informal interview with some of the gay patrons. Disguised as no more than ordinary partyphiles, the researchers charmed their way to the interview by virtue of tagging along good-looking gay pretenders, just to be sure.
“It is at once exciting and exhilarating, flamboyant and vivacious, diverse and accepting,” claims one magazine writer of Bed. He added that whenever writeup deadlines get finished, he would unwind in Bed, and that has been ongoing since last year.
"I just visited Manila and tried out Malate. I went to Fab and Bed. I got bored in Fab maybe because it was just a Friday night. Then I went to BED; it was overhyped, but the guys were cute. I like the aquarium-divided urinals, and could see BIG BIG fishes, hahaha. The guys were also good flirts, sexy, and good conversationalists. They also know what is NO and what is YES," said a Finnish national who has been on the country in his capacity as the Asia-Pacific correspondent of a local newspaper in Helsinki. He comes to Malate bi-weekly.
“The Rainbow Project is gay-owned and operated, I heard, by the same owners as Bed so since I want my pink peso to go to pink hands, why not in this place? Best time to dance here is from midnight to 2:00 AM — lots of cuties!” praises John, a call center guy who visits Malate on his night off, Tuesday.
“The N/O Courtyard is host to Sonata, Komiks and New York Cafe. These three have outdoor seating and caters to a mixed crowd on weekends. These are the places to sit, see and be seen. Prices are half that of the other establishments since they are restaurants as well as drinking places," informs an insider from one of the three mentioned bars. The guy gets busy after midnight, when customers start trickling in.
"I agree that Bed is a darn good gay disco and like most discos around the world, few people arrive before midnight. It is usually crowded on Friday and Saturday nights," commented Yulo, a supervisor in a foreign airline. He is a regular in Malate during weekend nights, when he takes his time off work.
"I just like to say BED club has some of the best DJ mixed music I've heard. Just never put your drink down or it's gonna disappear in a flash," laughs Donita, a self-confessed transsexual who enjoys herself on the nights before she leaves for Japan, where she works as cultural entertainer.
“When I paid five dollars to get into BED, I was immediately struck by the club's musky heat. I never made it to the bar in the back because the club was too crowded. Sweaty men were standing so close together that no one could move their arms to dance,” noticed Soriano, a Fil-Am balikbayan who marvels at the tolerant gay scene in the mother country that’s so much better, he claims, than in the U.S.
“Government or Bed?” That was the laconic set of options the researchers asked of the gay people they came across with along Nakpil and Orosa. Nonetheless, most of the respondents were gracious enough to add the reason for their choice. Because of the fleeting time at which the ambush question was addressed, the researchers would give but brief descriptions about the persons who answered. Translations of vernacular words into English supplied.
“Bed is more strict [with] X...”—Boyet, a natural high advocate
“GOVERNMENT for the music…BED for the place,”—Andy, an admitted partyphile.
“BED...I love the go-go dancers...”—Mark, a rave goer
“BED - clean fun…”—Dennis, an anti-party pill guppie
“BED is great...[especially the] go go boys!”—Asiano, Bed addict
“I love Bed’s dance floor…”—Danny, a dance enthusiast who, right after responding, takes off his shirt, runs in the platform and gyrates a la go go boy
“Government…I like the music....[the place is small, though but if only for the little space at which to fondle and flirt with each other,] it’s okay!”—Migz, a graduating student
“I think Bed is a wackier and wilder place to get sexy,”—Roman, a law graduate
“Hahaha…[I would rather choose] Government....[because the owner] Mama Henri is super nice,”—Sam, a friend of the owner of Government
“BED [still]... [I love the owner] TATA KURON!”—Topher, a friend of the owner of Bed
“Mamu [Henri] is good.... so I choose Government!”—Candyboy, who hails from Makati where Government is located
“[It is fun in] Bed but Mamu [Henri is my big brother so] Government,”—Joni, a nursing sophomore
“Hmmm...Government...Mamu [Henri] is very kind to me...”—Angelo, a boyish-looking teacher
“I visited both places...this might surprise many but I kinda find Government friendlier and cruisier than Bed,“—Patrick, who was rushing out of Bed to catch the weekend event in Government
“I have been to Government. I did not enjoy my stay there, [I saw lots of familiar people, even the ones I have had sex with]!”—Ian, a stand-up comedian
“I have never been in Bed, [because I might see my ex-boyfriend and friends] who visit both places... BED or Government? For me it’s BED [since] it caters to a large volume of people not unlike in Government, [I thought] crowded [but it turned out to be a] small place, hehehe. In BED, there are so many bars to choose from...”—Dax, who puts emphasis on the word “friends” with a wicked grin and a wink
“Government has better acoustics and superior sound system. Makes me wanna dance all night long. And the boys I meet are hot, more masculine, better looking and friendlier,”—Andrew, an Ortigas-based copywriter
“BED .... I LIKE PARTY ... I HATE PARTEEEEEEEEEEEEEEEEEE!”—Peter, who confessed into popping Ecstasy once, and didn’t enjoy the experience
“Bed....where Bluefrog is!”—Aldrin, who loves the drink Bluefrog, a specialty in Bed
“G-O-V-E-R-N-M-E-N-T!”—Matthew, a student from the State University
“Bluefrog. Sounds familiar? It’s in Bed!... Hehehe…”—Ram, marketing staff from a multinational company
“Why choose one when I can get the best of both worlds? Both the owners are my friends.... and it’s nice to know that there are places like BED and GOVERNMENT which caters to the needs of People Like Us... More choices.. Better options…”—Mikko, a gay rights advocate
“I go for Bed than Government. Government [is relatively small] and isolated; [it’s too far] from my place. In Bed, [there are nearby bars to choose from] and at the same time, [the people are cool]!”—Jun, a Makati resident
“Government is near my house…”—Apollo, a former seminarian
“Government! Quality entertainment, quality guys...”—Robin, a very masculine discreet gay guy
“Either of the two...but I choose GOVERNMENT simply because it’s much nearer my place,”—Russel, a European Studies major
“Bluefrog and Nightmare! Hik! Bed [of course]!”—Ephraim, a geodetic engineer
“Government [since it’s near my house]…”—Arnold, a Filipino-Chinese
“Bed [only]; I am always disappointed [whenever I visit] Government,”—Donny, a gorgeous forty-something paminta [straight-acting gay]
“It terms of proximity, Bed. Also, Bed is adjacent to other gay-friendly establishments located in Malate. In Government, [there is none you’ll see once you go outside].”—Nikki, who swishes his fingers and wrists to stress his point
“Bed. I don’t like Government [because it provides no] non-smoking [area]. [Then the] smoking area [has a feeble] exhaust. Bed is fab[ulous]! Anything goes!”—Castor, a Canada-based student on vacation
“Government is isolated, [and then it’s next to a] hotel [so I’d rather go in] Bed.”—Xeno, an admitted minor
Indeed, the hegemonic tentacles of the West is very much alive in this postcolonial country via the Western gay ideology being enjoyed by the contemporary urban gays. With the lifestyle they maintain in terms of the capacity to visit the gay bars of Malate at least once in a while, it is safe to assume that these gays are empowered enough to do what they want, without getting the sting usually attached to the gays that are their Other. How are they empowered? Most of them compose the pink economy. With pink peso that they can spend all to themselves, they are able to support the lifestyle that’s socializing in bars. Also, their discreetness is an outtake on masculinity; since they are more likely masculine than the effeminate bakla, they are saved from the denigration of the society at large. Their discreetness allows them to be tolerated in public places, bars included. Besides, their chance at finding partners are also high since the Western gay ideology is homosexual—desiring the same sex. Manliness begets manliness in dance bars where their chances may be fully explored. Only, with the proliferation of the paminta culture, there exists another divide in the Philippine gay culture: the paminta/parlorista dichotomy or the battle against the macho gay and the effeminate gay.
The disco bars in Malate are also nothing but Western importations to complement the institutionalization of Western gay ideology in the country. While drag queens and cross-dressing transsexuals abound in disco bars, the fact that these bars are dominated by discreet gays cannot be ignored. As such, the local ideology of bakla, where drag queens and cross-dressers may be categorized, is seriously being challenged by the colonial ideology. It is more difficult then to create a uniquely native identity for the paminta if and precisely because the enjoy the niche they found their sexuality in.
All the same, the contamination of another Western ideology in our postcolonial sensibilities is not all disadvantageous, for this may also be seen as contributive to the spectrum of sexualities which human persons may celebrate. This shows that the Philippine gay boasts of a cultural diversity that’s rich and full of pride. This diversity is proven by the background of those who participated in the survey dominated by the Bed lovers. The gay social dancers of Malate have varied ages, “outings,” backgrounds, class—all rolled up in one gay paradigm.
Bibliography
Brassart, Scott. Bar. Los Angeles: Alyson, 2000.
Cano, Louie. Brusko Pink, King Kong Barbies and Other Queer Files. Quezon City: Milflores Publishing, 2005.
Hogan, Steve and Lee Hudson. Completely Queer: The Gay and Lesbian Encyclopedia. New York: Henry Holt and Co., 1999.
Pastrana Ding. CircuitAsia: Live. Give. Celebrate. Makati: The Gift Foundation, 2005.

the ethical and the moral in the constant gardener

The actions of Justin Quayle, Ralph Fiennes’ character in Reynaldo Meirelles’ The Constant Gardener, can be assessed in the light of Emmanuel Levinas’ and Paul Ricoeur’ ethics and morality.
Initially, Justin wanted to function no more than as a tame British diplomat to the impoverished African country Kenya, with gardening as his constant pastime (hence, the film’s title; on a literary level, the title alludes to Justin's constant digging for truth). He was adamant at acting on the sympathy he felt for the poor people, a contrast of his wife, Tessa, who was an activist out to rectify the injustices incurred against the discriminated populace. He was even against his wife’s investigations on certain drugs, on the trade of which British and pharmaceutical officials have commercial and diplomatic interests. When his wife had a miscarriage and just left the hospital, he did not stop the car to give a ride to a native boy he and his wife had seen in the clinic, dismissing Tessa’s plea that they can help three people out of a million who need so. The aforementioned incidents show that he did not see his relation with the other feasible. He has yet to be responsible for the other and, therefore, not enough of a human to do good.
Justin’s change of heart started after burying his murdered wife, when he felt that a new drug produced by ThreeBees had to do with Tessa’s death. He began his own inquiry by trying to find in the hospital the records of the dead HIV-positive teenage girl. While he himself saw her lying in the hospital bed, the hospital did not have any record about the girl. He journeyed to the Kenyan countryside in search of her brother, the boy he refused to give a ride to, and located him in a queue for medical treatment sponsored by ThreeBees. Seeing that the boy’s required medical card bore the imprint “I.C. (informed consent),” Justin interrogated the officials why subject the natives to a new drug test without informing them well and whether they like or not.
With his mounting concern for the medically endangered Kenyans, Justin was behaving ethically by relating well with his others. As an apathetic diplomat, he just knew the plight of the Kenyans, but this knowledge was all that related him to them. He could never understand them because he was numb to their beings. When his wife permanently became separated from his life due to her death, he could no longer approach the closest thing to his knowledge of her because he could not embrace her. Nonetheless, by putting others first through the concern for their health and welfare, he was leading the way to knowing his others. He was beginning to understand them and to be responsible for them. He might have lost his most significant other, but in the face of others, he could be good now that he has closer encounters with them.
Still with this change, Justin went beyond being a diplomat to Otherwise: in the service of ethics, he continued his query even beyond the code of moral conduct: he assumed identities to help uncover the malpractices of certain institutions involved in the production of a tuberculosis drug with fatal side effects. One time, he pretended to be someone when he went to Germany to meet and get information on Dypraxa from Birgit, a member of the group Hippo which had been contacting Tessa. In another instance, he posed as a freelance journalist in order to get on a relief plane en route to a refugee camp in southern Sudan. Yes, he should have not acted as someone else he was not, but ethics dictated that he reach beyond a reduced symmetrical relationship with his encounters with the others. He was not just in Africa for a diplomatic mission; he was there to form human relationship with its residents. The African natives were being turned into human guinea pigs via a potentially genocidal drug and in what resembles an understanding of his wife’s cause, he risked his life by meddling into the anomalous drug trials in Kenya. His exterior, the other is at risk, and in an understanding of this plight, willingly risks himself, too.
The most salient point of transformation in Justin was during the flight away from southern Sudan with the inventor of the lethal TB drug, when a native child was refused from getting aboard the plane whose passengers were limited to volunteer workers only. He protested that the child should be allowed to join the escape, but the pilot denied his help. He even went morally overboard by trying to bribe the pilot into fetching the child, but the latter stood his ground until the child fled and the plane took off. This episode was the point wherein Justin felt most responsible for the other: he might not be able to help the millions waiting to be rescued, but that only child could have been helped and that would have made a difference. Just one manifestation of the good person in him and he would be human already, only to be denied. All the same, Justin followed what his radically-altered personal convictions summoned him: to acknowledge the other for him to come close to understanding the other.
Justin’s actions also fit Ricoeur’s idea of ethics. He harbored the ethical intentions of aiming at the “good life” with and for Kenyans, in Kenya’s government as well as in its society, hoping justice might still be served in these institutions. He must have thought that the good life composed of doing his diplomatic job precisely and conducting gardening in his free time; he realized that there was more to that when his life, lacking the wife who had been his inspiration and love, aimed to act finally on the compassion he felt for the local people. Only when he achieved self-esteem would he feel ethical. This he showed through the actions following the exposure of the death-causing drug. He felt that he was more valuable when his actions were prescribed by his conscience rather than by the norm. When he argued that he and his fellow plane passengers could have helped one child, he felt he was more ethically obligated to do that than the moral obligation of saving them all from the raided village.
Justin’s actions were influenced by that which lacked in him: his wife who was a paragon of goodness when still alive and showing active concern for others. That goodness was the one thing absent in Justin, hence the change he underwent in aiming to gain friends, so to speak, by reaching to the other. Being able to save Kenyan lives by exposing the ills of the TB drug with side effects was Justin’s own aim at the good life: there was this void to fill left vacant by the late wife; solicitude or genuine concern for others blossomed right at this gap, so he went to the extremes—crossing countries and identities—in order to give others the friendship he fell short of extending to his wife.
Since morality was a limited form of ethics, Justin practiced the aim of his personal conduct. He was single-handed in trying to stop the drug testing on Africans, and even when he incurred the ire of the drug benefactors who followed what the norms dictated, he defied the norms since it does not respect the rights to life of the Kenyans. He did not feel obliged to go by the Kenyan government’s and the drug manufacturer’s discrepancies; the constraints of not being able to do what one must ethically do was graver in him, so he continued to champion the cause of his wife. Later, by the lake where his wife’s mangled corpse was found, he realizes that he fully understood Tessa. In which case, Justin has approximated the other at the closest degree possible.

300 degrees of separation from history

Zack Snyder’s epic film 300 and Frank Miller’s graphic novel (of the same title) of which the film was an adaptation, were about the famed Battle of Thermopylae between 300 Spartans led by King Leonidas (Gerard Butler) and more than a million Persian soldiers led by King Xerxes (Rodrigo Santoro). Since the film was based on an actual epic war back in 480 B.C., it became rather imperative to compare the cinematic retelling to what was generally inscribed in the annals of world history.
According to press releases, the director claimed 90% historical accuracy of the events in the film. Having read the existing history of the battle, I was amazed that several episodes in 300 were indeed recorded by no less than the father of history himself, Herodotus. Found in both the film and historical records was the account of the Persian emissary who was sent by Xerxes to Greece for earth and water (which Xerxes demanded as a token of Greek submission to that time’s fiercest army in the world); the envoys were eventually thrown down a pit. There was also the consultation of the Oracle at Delphi, where it was predicted that the Greeks would suffer defeat. Even the Persian arrows blotting out the sun and the fighting in the shade as well as the number of soldiers for both sides were included. These along with other instances of historical faithfulness should make the film laudable, especially because the film as a limited audio-visual medium often falls short in terms of historical accuracy in favor of cinematic effect or informational sanitization.
Nonetheless, 300’s aforementioned general fidelity to history should not reflect complete flawlessness on the part of the film (for one, the visualization looks exaggerated—to the film’s advantage—and another, the characterizations are often flat). In fact, some of the said episodes seem to have been interpreted in such a way that certain politics emerge for and against the divided West and East. The discriminative idealization of the Spartan society was terrible—it seems to suggest that non-Spartan Greeks, whose city-states were unmentioned, were cowards or feeble. As history would have it, there was an alliance of Greek city-states and not just Spartan army that fought against the invading Persian soldiers. The city-state of Athens, for instance, also threw the Persian emissary into a pit so the latter might dig water and earth there, as Xerxes demanded. As such, Athens was Sparta’s co-leader in the war against the foreign army. Also, history was silent over the reason for the Oracle’s doomsday prediction for the Spartans, but in the film, the Oracle was portrayed as bribe-hungry: there, the Persians actually bribed the Oracle into dampening the patriotic spirit of Sparta so that it would yield to Persia without a fight.
Likewise, the Persian army was portrayed as barbaric and diabolic and as such, the Persians were practically transmogrified into monsters. One of the sexy belly dancers had a half-face monstrosity; an executioner of Xerxes has oversized blades for arms. His emissary and Xerxes himself were portrayed as androgynous, an obvious foil to the hypermasculine Spartan army. These depictions of ancient Persians are derogatory as they are inaccurate. If only with the androgyny issue, I learned that Xerxes laughed at the report that the small group of Greeks gathered in the “Hot Gates” (literal meaning of Thermopylae) was combing their long hair while waiting for the Persian warriors. Spartans adorn their crowning glory as part of their battle formation, Xerxes was told. What do we make of this very vain instance? Indeed, the visual aspect of the film was severely twisted for presumably racist and sexist ends.
Another historical gap in the film was the portrayal of the traitor Ephialtes as a hunchback. Historical records were silent about this deformed condition of the Greek who treacherously showed the Persians a path they may take to surround the Spartans after King Leonidas dismissed his desire to be a part of the Greek army. Ephialtes’ cinematic deformation seems only to suffice the ideological obssession to portray bad people as ugly.
The film was supposed to be produced to show the tremendous length at which the Spartan’s sacrifice took them which motivated the whole of Greece to come as one and fight the Persian conquerors. It might also be up to some entertainment value, seeing the hardship of adapting the graphic novel look into the film. However, in the process of swaying away from making political statements against another culture, it seemed to have done just that. If 300 ever was historically inaccurate, does this make the film more or less brilliant? For me, historical inaccuracy cannot make an artwork less glowing, in much the same way how I would react to Shakespeare’s dramatic interpretation of The Tragedy of Julius Caesar, among other historically inaccurate masterpieces. However, if an artwork, whether intentional or not, becomes a vehicle in promoting racial, religious, gender, or any discrimination whatsoever, that does not make the piece any more admirable, but a plain, cheap propaganda. Therefore, 300 suffers the “unintentional” hostility against an exotic civilization and its epic beauty is not enough to save its face.

sandaang panaginip: isang muling pagsulyap

Madalas kong mapanood ang mga dula sa loob ng pormal na tanghalan, na ginagawa ng mga tao sa likod ng produksyon sa mga litaw na dahilan: nasa loob ng tanghalan ang mga basikong kailangan gaya ng mga ilaw, sound system, mga upuan, telon, bubong na panangga sa masamang panahon at iba pa. Sa pagkakataong ito na napanood ko ang Sandaang Panaginip ni Rene O. Villanueva, napansin kong iba ang produksyong ito sa karamihan ng mga palabas. Sa pangkalahatan, nalaman ko na hinulma ang dulang ito sa paraan ng pagpapalabas ng mga sinaunang komedya: itinatanghal sa labas ng gusaling tanghalan at malimit na sa lansangan o mga parang, dinarayo ng mga taumbayan dahil walang bayad ang panonood, at kailangang magdala ng upuan ang mga manonood para komportable silang masdan ang palabas. Komedya sa kontemporanyong panahon ang dula: ginanap sa bukas na Cervini field ng Pamantasang Ateneo, dinayo naman dahil rasonable ang presyo ng tiket, at nakahilera sa labas ang mga upuan. Samakatuwid, ang palabas na ito ay sinubok na balikan ang orihinal na kaisipan ng komedya sa panahon ng pananakop ng mga Kastila.
Sa panonood ng dula, maraming kaisipan at damdamin ang sumaakin. Halimbawa na rito ang alegorya ng dula sa kalagayan ng aking bansa sa ngayon. Ayon sa mga napag-alaman ko, simbolo ang dula noong Batas Militar sa Pilipinas. Wala namang akong nakitang malayong pagkakaiba sa dula at sa nangyayari ngayong paghihirap ng kahariang Pilipinas dahil sa kaaksayahan ng maraming Leonang nagsasabing pinuno natin sila ngunit hindi naman sa gawa dahil sariling mga ambisyon ang binibigyang katuparan at hindi ang sandaang libong panaginip ng taumbayan. Samantala, naramdaman ko rin naman na habang may ganoong mga walang-kuwentang pinuno ang kaharian ng Pilipinas, hindi matatahimik ang mga mamamayan sa pag-iingay para maiparinig ang kanilang mga hinaing. Pinapanood ko pa lang kung paanong magwaldas sa magagarang kasuotan si Reyna Leona pati na ang dalawa niyang anak habang nag-aalburoto sa kakarampot na sahod ang mga manghahabi ng Timog at nagugutom ang mga nasalanta ng kalamidad, naramdaman ko ang galit dahil tila walang pakialam ang mga taong iniluklok sa posisyon para mismo paunlarin ang buhay ng taumbayan. Nakasangkot ako sa dula dahil pinuno ko rin ang mga abusadong pinuno ng Tralala at isa rin akong mamamayang naghihinagpis dahil ayaw tulungan ng kaharian.
Ilan sa mga mayoryang suliranin sa kasaysayang Pilipino na sinuri ng dula ang diktaturyang gobyerno, abusadong mga pinuno at pagpapabaya sa bayan. Ang kaharian ng Tralala ay pinamamahalaan ng isang monarkang batas ang bawat sabihing salita kahit hindi na nararapat sa pagsulong ng kapakanan ng bayan. Noong panahon ni Marcos, diktador siya at lahat ng sabihin niya ay batas na dapat sundin kahit pa hindi naisasaalang-alang ang interes ng bayan. Gayundin naman, problema rin ang mga abusadong pinuno sa Tralala dahil naghihirap na ang mga mamamayan, nakukuha pang gastahin ang kaban ng bayan sa mga mamahaling damit at iba pa. May mga ganyan ding pinuno sa pamahalaan; nagpapasasa sila sa nakaw na pondo ng bayan samantalang dapat nilang gamitin ito para paunlarin ang kanilang nasasakupan. Panghuli, pinababayaan lamang ni Reyna Leona ang bayan sa halip na pagaanin ang kanilang kalagayan sa pamamagitan ng paglilingkod dito. Krimen din sa bayan ang pagpapabaya ng ilang pinuno rito dahil hindi sila tumutupad sa kanilang sinumpaang tungkulin na isulong ang kapakanan ng bayan sa halip na ang sa sarili. Samantala, dahil hindi naging malinaw kung naresolba ang mga suliranin ng mga tao matapos parusahan ang buktot na mga pinunong sina Reyna Leona, maaaring sinasabi nito na ang mga tunggalian sa lipunan ngayon ay paulit-ulit na lumilitaw at hindi matapus-tapos dahil matapos gawin ang inisyal na hakbang para sa pagbabago, walang kasunod na aksyon. Madaling nauubos ang tiyaga kaya balewala na ang nasimulan dahil hindi tuluy-tuloy ang aksyon tungo sa pagbabago at kaunlaran. Halimbawa, hindi matinag-tinag ang tunggalian sa pagitan ng mga elite at mababang uri dahil matapos ang makasaysayang People Power kung saan maaari sanang matulungang umunlad ang buhay ng mga mahihirap sa ilalim ng bagong gobyerno, may mga buwitre sa loob ng gobyerno na kinukuha para sa kanilang sarili ang nakalaang proyektong pangkaunlaran para sa mga mahihirap. Bunga nito, mas matindi ang pagkakahati-hati sa pagitan ng mga uring panlipunan.
Inangkat sa Europa ang dula o komedya o moro-moro nang masakop ng Espanya ang Pilipinas. Tangi ang komedya sa iba pang uri ng pagtatanghal sa dahilang nagtatagumpay ang protagonista sa pakikipagsapalaran laban sa mga patibong ng antagonista. Gaya ng nasabi na sa itaas, sa labas ng pormal na mga tanghalan isinasadula ang komedya, kalimitan sa mga daan o parang at pinapanood ng masa sapagkat libre ang pagpapalabas nito. Nagdadala ng sariling upuan ang mga manonood total at libre naman silang makakapanood. Ilan pa sa mga katangian nito ang martsa sa umpisa at dulo ng pagtatanghal, ang kinoreograpong labanan ng arnis sa pagitan ng mga Kristiyano at Moro (o ‘di binyagan), makukulay na damit ng mga Muslim kumpara sa mapusyaw na damit ng mga Kristiyano, banghay na kinauugnayan ng mga dugong maharlika. Sinubok ihalaw sa orihinal na komedya ang Sandaang Panaginip at nagtagumpay na maipakita ang marami sa mga katangiang ito: ang romansa o pakikiapgsapalaran, ang pagtatanghal sa isang bukirin na may nakapaligid na mga puno at kawayan, may mga upuan na hindi naman kinailangang
dalhin dahil nirentahan naman namin. May kinoreograpong labanan ng arnis sa pagitan ng batalyon ni Prinsipe Anshari at ni Heneral Tulume. Nagsimula at nagtapos din ang palabas sa isang martsa papunta at paalis sa entablado. Labanan ng mabuti at masama ang namagitan kina Anshari at Tulume dahil magkakakontrobersya kung ipriprisinta ang mga Muslim bilang masasama.
Maraming panitikan, palabas at media ang isinangkap sa dula at sa pagtatanghal nito at ilan dito ay ang alusyon sa dating Unang Ginang Imelda Marcos bilang waldas na reyna si Leona, ang motif ng wicked stepmother at evil stepsisters sa katauhan nina Leona at mga anak, ang motif ng maysakit na hari (kahit wala namang sakit talaga kundi gawa-gawa lang ng reyna), ang motif ng unica hijang ehemplo ng ganda at kabutihang loob, ang motif ng banyagang prinsipeng tagapagligtas ng prinsesa, A Midsummer Night’s Dream ni Shakespeare sa yugto ng mga nagsasayaw na lambana, clip shows sa video wall kung saan pinakita ang maraming yugto sa kasaysayan ng Pilipinas, ang motif ng fairy godmother, ang yugto ng hatinggabing sayaw sa pagitan ng prinsipe at prinsesa, tableau ng Katipunan, kundiman, aria, kulturang popular. Naging epektibo naman ang pagsasalu-salo ng lahat ng ito sa iisang dula dahil ang bricolage na kinalabasan ng lahat ay manipestasyon ng postmodernismo kung saan sabay-sabay na lumilitaw ang iba’t ibang uri ng mga pagkilos mula sa kung saan-saang genre o ginagawang nonlinear ang naratibo sa pamamagitan ng mga paningit na kantahan.
Parodiya ang ginamit na pagsasalaysay at pagtatanghal sa dula at madalas naming mapatunayan na mabisa ang nakatatawa ngunit pauyam na pagbatikos sa mga suliraning panlipunan. Kung pangkaraniwang pangyayari, manggagalaiti na tayo sa galit kung makitang isang pinuno ang nangungurakot ng kaban ng bayan pero kung nakakatawa ang paglalarawan sa kanya, sa pagtawa pa lang natin ay nakakabawi na rin tayo sa mga kabalahuraang ginagawa niya at ang sentro ng tawanang iyon ay siya mismo. Ginagawa siyang katawa-tawa sa parodiya dahil binibigyang-diin dito ang mga katangahan ng pinuno o ng mga maling desisyon niyang nagsasabing hindi naman pala siya singgaling ng akala natin o hindi talaga siya magaling sa kahit anuman. Si Reyna Leona, halimbawa, ay ipinakitang kahit anong katusuan ang gawin niya, masisiwalat din na marami siyang anomalyang ginagawa habang dapat na namumuno ng kaharian. Sa arte ng artistang gumaganap sa kanyang katauhan at sa takbo ng dula mismo, pinalitaw na katawa-tawa ang karakter niya bilang reynang tila may schizophrenia dahil paiba-iba ng emosyon depende kung anong ersonalidad ang ibig niyang ipakita. Ang pinunong tulad niya ay dapat na iginagalang ngunit sa kilos niya, hindi siya karapat-dapat irespeto bagkus ay dapat lang na tawanan at hindi seryosohin.
Napapanahon ang pagpapalabas ng ganitong uri ng mga dula sa unibersidad dahil ang panganay na proyektong ito ay isang postkolonyal na pakilos para bawiin ang pagkakakilanlan natin bilang mga Filipino. Ang pagsasaatin ng mga bagay na hiniram lamang sa mga banyaga at paglalapat ng katutubong kaisipan sa mga ito ay paraan ng pagbuo natin ng ating mga sarili matapos mabasag ng panamakop. Hindi naman na maibabalik ang panahon para maisulat sana muli sa kasaysayan na hindi na napadpad ditto ang mga Kanluranin pero sa pamamagitan ng mga postkolonyal na mga proyekto gaya ng Sandaang Panaginip, napapaunlad ang ating kultura at ang dating ginigipit na identidad ay humuhulagpos na ngayon upang pagtagni-tagniin ang kanyang sarili.

ang postmoderno at postkolonyal sa sandaang panaginip

Sa isang bansang gaya ng Pilipinas kung saan malaking katanungan pa kung tunay ngang malaya na ito mula sa pananakop o kung nakarating na nga ba rito ang mga galamay ng modernismo mula sa Kanluran, nakasisiyang isipin na may nga likhang-sining na nagbibigay-sintomas ng postkolonyalismo at postmodernismo. Samakatuwid, maaga sa tamang panahon ang pagpulot ng pulitika ng mga likhang-sining na ito. Isa sa mga ito ang Sandaang Panaginip ni Prof. Rene Villanueva. Maraming elemento ng dula ang makapagpapatunay na tumatakbo ito sa moda ng postmoderno at postkolonyal.
May postmoderno sa Sandaang Panaginip at pangunahin na rito ang pagwasak nito sa mga kumbensyon ng mga dulang tradisyunal. Pagbabalik sa nakagawian ang layunin ng huling pagsasadula, na makikita naman sa pagsusumikap nito na mag-umpisa at magtapos sa martsa, na gumamit ng bukas na lugar—ang Cervini Field ng Ateneo—imbes na pormal na tanghalan, na manatili sa kaharian ng mga abenturerong dugong bughaw, na magpakita ng pagtutunggalian ng mabubuti laban sa masasama, at marami pang iba. Gayunpaman, postmoderno naman ang pagtatagni-tagni ng luma at bagong pamamaraan ng pagtatanghal (halimbawa, kasuotang makaluma habang sa gilid, may videowall) o bricolage at pastiche: Postmoderno pa rin ang biglang pagputol sa naratibo upang bigyang-daan ang kantahan nina Reyna Leona o Prinsesa Yasmin o sayawan ng mga dama o ng moro-moro mismo (kahit pa hindi naman Muslim talaga ang nakalaban sa arnis nina Prinsipe Anshari habang naglalakbay).
May postkolonyal din sa komedya sa bisa ng pagtatalik ng Oryental at Oksidental na mga elemento. Sa tagpuan, Silanganin ang hitsura ng kaharian ng Tralala ngunit may hardin at mga haligi na inspirado ng kulturang Griyego. Ang naratibong inangkat mula sa Europa, nagtataglay ng mga dayalogo sa katutubong wika at ng mga tauhang may Kanluraning pangalan ngunit Oryental na hitsura. Imbes na gumamit ng Europeong engkantada o nympha, katutubong lambana at diwata ang ilang mga tauhan. Postkolonyal ang modang tinahak ng dulang ito sapagkat nilapatan ng katutubong anyo ang dapat sanang dominanteng Kanluraning likhang-sining. Sa bisa nito, nabigyan ng Pilipinong pagkakakilanlan ang dula ng mga taga-Kanluran kaya nabaliktad ang kalagayan: ang dating mga mananakop, sila na ngayon ang nasakop natin.

pagbuo ng identidad at sandaang panaginip

Panahon ng Martial Law nang maisulat ni Prof. Rene Villanueva ang Sandaang Panaginip. Isang represibong panahon ang Rehimeng Marcos, at sinumang mapagdiskitahan ng gobyerno dahil sa inaakalang pagtuligsa dito, hinuhuli at binibigyan ng leksiyon para magtanda. Dahil sa ganitong kalakaran, naburo ang karamihan sa mga intelektuwal ngunit may ilan ding hindi nagpasindak kaya
tinupad ang panlipunang tungkulin bilang manunulat: tulungang makapangyari ang pagbabago.
Isa na rito sa mga manunulat na hindi nagtago sa toreng garing ng pagkalimot si Prof. Villanueva. Nabuo nga ang Sandaang Panaginip, na isang alegorya ng isang kahariang inaabuso ang kanyang mga mamamayan para sa makasariling kapakanan ng kanyang monarka. Hindi mahirap ihiwalay sa imahe ni Imelda Marcos ang maaksayang tauhang si Reyna Leona: may obsesyon sila kapwa sa pagpapatayo ng mga gusali, magagarang kagamitan, at pagbagbag ng damdamin ng publiko sa pamamagitan ng pag-iyak. Hindi rin mahirap ihiwalay na ang kaharian ng Tralala ay walang iba kundi Pilipinas: isang lugar na nagpapasasa sa yaman ang iba samantalang nagugutom ang maraming mga mamamayan.
Komedya na may makabagong trato ang dula. Hindi iilan ang mga elementong makikita para patunayan na galing ito sa popular na anyo ng pagtatanghal noong Panahong Kastila. Ginamit ang mga elementong ito upang ipakita ang postkolonyal na mga pamamaraan ng pagkakabuo ng ating pagkakakilanlan. Una, galing sa mga awit at korido ng Europa ang naratibo nito. Parehong-pareho ang romansang Sandaang Panaginip sa takbo ng kuwentong nakikipagsapalaran ang mga dugong bughaw at naipapanalo nila ang laban kontra masama. Maramingpagsisinungaling ang inihanda ang Reyna Leona upang hindi maisiwalat ang magastos niyang pamamalakad sa Tralala, ngunit lumabas din ang lahat sa pagtutulungan ng magsing-irog na sina Prinsesa Yasmin at Prisipe Anshari.
Isa pang elemento ng dula ang pagiging moro-moro nito gaya noong sinauna kung saan naglalaban ang mga Kristiyano at mga Muslim. Nananalo sa mga ganoong labanan ang mga Kristiyano dahil pinapatnubayan sila ng Diyos samantalang pinapakitang masasama/hindi binyagan ang mga Muslim kaya matatalo sila. Sa dula, Kristiyano sina Anshari pati na ang nakalabang taksil na si Heneral Tulume, sapagkat kung si Tulume ay naging Muslim sa dula, magiging kontrobersyal ito sa mga umaayaw sa diskriminasyong pampananampalataya.
Isa pang elemento ang pagsasagawa ng entablado sa labas ng pormal na tanghalan dahil sa unang pagkakataon, itinanghal ang dula sa Cervini field, Pamantasang Ateneo. Mula tatlo gabi hanggang isang linggo isinasadula ang romansa; gayundin naman ang Sandaang Panaginip, na umabot ng higit isang linggo ngunit limitado ang pagpunta ng publiko dahil sa loob ito ng kampus bukod sa may kamahalan ang ticket. Nakalabas din ang mga upuan, ngunit hindi na kinailangan pang mga manonood ang magdala niyon.
Ang pagmartsa papunta at pababa ng entablado ay isang elemento rin ng dula noong sinaunang panahon. May koreograpo pang ginawa ang mga tagapagtanghal. Pati na labanan nila gamit ang arnis, angkop din sa komedya. May elemento ng kagila-gilalas sa pagtulong ng makapangyarihang diwata para mapagwagian ang laban ng mabubuti kontra sa masasama.
Ang mga kumbensyong ito ng komedya ay ginamit ngunit nilapatan ni Villanueva ng Filipinong anggulo upang huwag masabing hinango lahat sa mananakop ng bansa bagkus ay upang ipakitang ang dulang inangkat ay maaaring hiramin at ikustumbre sa konteksto ng ating bansa. Layunin ni Villanueva na maangkin natin nang tuluyan ang komedya bilang anyo ng pagtatanghal.
Maiuugnay ang mga kaisipang postkolonyalismo sa dula sapagkat lumitaw ang mga halimbawa nito sa maraming pagkakataon. May ipinakitang hybridity sa kahariang may anyong Oryental samantalang may anyong Griyego ang hardin. May ipinakita ring imperyalismo sapagkat tila isang imperyalista ang kahariang Parachibum na nagdidikta ng taning sa Tralala kung kelan dapat bayaran ang inutang na walong milyong bara ng ginto. Ang bricolage ng mga makasaysayan at makabayang clips na ipinapakita sa video wall habang may nagtatanghal sa entablado ay pakitang postkolonyal din. Sa isang banda, hindi Kanluraning kontaminasyon ang nakita ko sa Filipinong dulang ito kundi mga elementong inari natin bilang isang manipestasyon ng ating sariling pagkakakilanlan.

pasakalye: isang paunang salita para sa nobelang "aanhin ko ang init kung walang lamig?"

Sa pagdaraos ng Unang Pambansang Kongreso ng Komiks ng nagdaang buwan ng Pebrero 2007, ipinako ng midya ang atensyon ng publiko sa binubuhay na industriya ng komiks. Bukod sa balak na paglalalathala sa porma ng komiks ng sampung kuwentong bayan bawat bansa sa Timog Silangang Asya, balak din ng Pambansang Komisyon para sa Kultura at Sining kaagapay ang batikang direktor at nobelistang si Carlo J. Caparas na magdaos ng patimpalak para sa mga nobelista at dibuhistang may interes sa genre ng komiks. Sumisigla na ang aandap-andap na liwanag ng komiks sa pamamayagpag ng binase ritong mga teleseryeng Bakekang (dati’y ng Darna at Captain Barbell) ng GMA-7 at ng seryeng Komiks (dati’y ng Panday) sa ABS-CBN, ng tagumpay sa iba-ibang midya ng grapikong nobelang Ang Mga Kagila-Gilalas na Pakikipagsapalaran ni Zsa Zsa Zaturnnah ni Carlo Vergara, at ng pagkakalathala ng mga grapikong antolohiyang gaya ng Siglo.
Sa pagkakasunud-sunod pa lamang ng mga aktibidades na nauugnay sa komiks, mahihinuha nang seryoso ang pagsisikap na buhayin ang industriya ng komiks. Masasabi ngang naghihingalo na ito dulot ng pag-usbong ng makabagong teknolohiya. Ang dating dinidibuho ng kamay, magagawa na sa pamamagitan ng kompyuter. Sa paglawak ng abot ng Internet, inagawan na nito ang komiks sa tungkuling magpalaganap ng kulturang popular. Dahil din sa pamumukadkad ng manga, anime, cartoons at comics sa ibang bansa, naaagaw ang mga magagaling sa Pilipinas dahil mas malaking magbayad para sa talento sa ibayong-dagat kaysa mga lokal na publikasyon, na nagsipagsara na ang karamihan dahil lipas na ang pamumulaklak ng komiks noong 1970’s hanggang 1980’s. Huminto na rin ang ibang mga manunulat sa paglikha ng prosang laan sa komiks dahil may mas malaking pagkakakitaan, sa telebisyon halimbawa.
Sa ganitong kalagayan ko napag-aralan ang grapikong nobelang “Aanhin Ko ang Lamig Kung Walang Init?” sa panulat ni Elena M. Patron sa at guhit ni Louie D. Celerio. Inilathala sa Liwayway nang humigit-kumulang isang taon mula Disyembre 2, 1985 hanggang Enero 19, 1987, nahahati ang nobela sa 60 yugtong nakasentro sa kakaibang drama sa buhay ng pamilya Reynoso. Tipikal kay Elena Patron ang makitungo sa mga melodramang nobela gaya ng mga akdang Kapatid Ko ang Aking Ina, Nagbabagang Luha, Oras-Oras, Araw-Araw, at Kislap sa Dilim. Isa ang “Aanhin…” sa mga nobelang dinibdib niyang sulatin noong maging staffer siya sa Liwayway, ang pinakamatandang lingguhang lathalain ngayon sa Pilipinas na pilit ginugupo ang mga suliraning panloob at pangkapaligiran upang makapagpatuloy sa pagtulay sa masa ng mga katutubong kaugalian at kultura. Umaabot sa 300 nobela ang inakda ni Patron kabilang na ang mga tapusang romansang nagpataob sa mga dayuhang romansang Ingles na tinangkilik noon ng masa. Ang nangungunang babaeng nagbigay-daan sa panitikang komiks sa bansa ayon sa American Journal, ginawaran si Patron ng Gantimpalang Quezon sa Panitikan noong 1993.
Pambungad sa kuwento ang paghahanda ni Mommy Becka Reynoso sa pagdating ng anak galing Amerika. Engrandeng Bienvenida party ang ipansasalubong kay Patti na isang dekada nang patay ngunit binuhay na mag-uli sa pamamagitan ng cryogenics, isang modernong siyensiyang pinagpailaliman sa bangkay ni Patti upang mapreserba sa lamig ang katawan hanggang sa takdang panahong subuking buhayin. Pinagtakhan ng mga inanyayahan ni Becka ang imbitasyon para makita ang pauwing dalagang namatay noong labing-anim na taon pa lamang dahil sa leukemia. Payak sanang prosang Tagalog ang nobela ni Patron ngunit ang henyo sa kanya ang humulagpos para pangunahan ng ilang taaon ang espekulatibong kuwento: sa kaso ng nobela, ang kaisipan hinggil sa cryonics (sa halip na ang naipagkakamaling cryogenics). Sa akda, unang pasyenteng nakinabang sa pagbubuhay ng patay si Patti, kaya nga hindi pa sigurado ang mga bunga ng pangmedikong eksperimentong ito. Ginamit ni Patron sa nobela ang ilang ipinapalagay ng mga sumusubaybay sa cryonics: ang pagkabura ng alaala ng pasyente dahil sa kawalan ng kakayanang ipreserba ang glandula ng utak.
Inaabangang mataman nina Becka at ina nitong si Guada ang paglapag ng pangalawang asawang si Ric at ni Patti mula sa eroplano. Ipinagtaka ng mag-ina ang pagkatakot humakbang. Umaayaw man, napilitang kargahin ng amain si Patti nang makitang mangiyak-ngiyak na ang dalaga. Sa kuwento ni Ric, hindi maiiwasan ang pag-aastang sanggol ni Patti dahil isang dekada rin itong nakalibing sa yelo at, samakatuwid, ang ikalawang buhay nito ay walang ipinagkaiba sa panibagong kapanganakan. Ayon sa cryonics, hindi maiiwasang masira ang mga tisyu at organo dahil katawan lamang naman ang hindi nabubulok dahil sa pagkakaimbak sa yelo. Nagdalawang-isip si Becka na ituloy ang pagprisinta kay Patti sa idinaraos na piging dahil nahinuha ng inang si Donya Guada ang ibubungang kahihiyan sa pamilya ng pag-aasal-sanggol ni Patti. Sinubok mang iiwas sa mata ng publiko sa pamamagitan ng pag-uutos ni Donya Guada sa tsuper ng sasakyan na ituloy sa bahay ng donya ang sasakyan, may bisitang lumapit sa kotseng kinalululanan ng pamilya na ikinagulat at ikinayakap ni Patti kay Ric. Walang nang pagpipilian sina Becka kundi ituloy sa bahay ang nahintakutang anak, samantalang duda naman ang bisita sa nakitang pagkakalapit nina Ric at Patti. Komentong panlipunan ni Patron ang bahaging ito: kahit ang mga marangyang uri ay may bahagi rin ng kanilang kahihiyan at minsan, ang maralitang uri pa ang magdidiin nito sa kanila, kung paanong sinabi ito ng tsuper nina Becka samantalang ni hindi siya kamag-anak kundi isang taong may pakialam sa mga usapan. Ang kani-kanina lang ay bukal ng tuwa at pagmamalaking si Patti, bagumbuhay nga pero kumikilos naman nang hindi akma at, samakatuwid, nang magdudulot ng kahihiyan.
Pagkadaan sa garahe, binihisan na ni Becka si Patti ng cocktail dress samantalang bihis na si Ric nang puntahan sina Becka para ayaing labasin na ang mga nasa piging. Ngumiti si Patti nang tila hinangaan ang kakisigan ni Ric sa suot nitong pormal. Nilambing ni Ric si Patti para ihanda ito sa pagharap sa publiko. Nakita sila ni Donya Guada kaya pinaalalahanan ni Donya Guada hindi nito nagugustuhan ang pagkakalapit nina Ric at anak-anakang si Patti. Dito na nagbabadya ang isyu ng Electra Complex sa nobela: pinapantasya ng anak ang ama (o padrasto sa kaso ng bata-bata pa at makisig na si Ric). Tila isang Lolita si Patti na walang muwang ngunit siya na mismo ang gustong magkaroon ng makamundong karanasan. Lilitaw din sa kuwento kung gaano katindi ang galit ng bidang Electra sa inang kaagaw niya ng pag-ibig sa ama.
Sa pamamagitan ng pasaring ni Donya Guada ay nahinuha ni Becka na nilalagyan ng malisya ng ina ang pag-aaruga ni Rick kay Patti. Sa una pa, hindi pinagkakatiwalaan ni Donya Guada si Ric dangan at mas bata ito kay Becka at sa hirap nagmula. Likas ang ganito sa Pilipinas kung saan masalimuot ang pag-aasawahan ng mga tao sa iba’t ibang antas panlipunan, kultura, at paniniwala. Inaakusahan ng mga elitista ang masa bilang hayok sa yaman, samantalang walang pagkakontento naman ang akusasyon ng masa sa mga elitista. Ang panggitnang uri, alinman ang mapangasawa sa dalawa, magiging isyu ang pagkaburgis. Sa paghahambing ni Donya Guada sa buhay bilang isang malaking tanghalan, naramdaman ni Becka na inaakala ng inang umaarte ng pagmamalasakit si Ric kina Becky at Patti. Napaiyak si Becka sa paratang ng ina smaantalang ikinasiya ng mga panauhin ang pagharap sa kanila ni Patti. Gumawa na lang ng dahilan si Ric para wala ni isa mang makalapit kay Patti.
Nag-aalaala naman si Orlando, kababata ni Patti, sa kalagayan ng dalaga. Bilang doktor at dahil na rin sa lihim na pagtangi sa dalaga, inialok nito ang libreng serbisyo para mabantayan si Patti. Pinalitan ni Becka ang asawa, na nakakahalata sa malisyang ibinibigay ng biyenan. Dito, makikita kung gaano kalakas ang impluwensiya ng lehitimong pamilya kesa napasabit lang. Mas matimbang nga ang dugo kaysa tubig, kahit pa ang bigat ng dugo ang nagpapahirap sa loob ng magkakadugo. Pinagtibay naman ni Ric na wagas ang pag-ibig nito kay Becka at tao siya, hindi ahas para magtaksil. Naisip naman ni Becka na kung tao, puwedeng magkasala. Paalis na si Orlan at iaabot na lamang ang mga rosas para kay Patti nang maabutang pinupupog ng halik ni Patti si Ric. Nagpatutsada si Donya Guada habang naghinanakit naman si Ric. Namagitan sa dalawa si Becka habang magkausap sina Orlan at Patti. Pinakuwento kay Ric ang mga naganap nang ilabas sa pagamutan si Patti na walang alam sa kanyang nakaraang buhay. Sa pagtugmang ito ng paglalarawan ni Patron sa mga katangian ng patay na binuhay sa pamamagitan ng cryonics, masasabing napangunahan niya ang kontemporanyong espikulatibong panitkan.
Sinimulang akitin ni Becka ang loob ni Patti ngunit pananakit lamang ang isinukli ng anak sa ina. Iniyakan ni Becka ang pagkalmot at pananabunot ni Patti. Kinalamay naman ni Ric ang loob ni Becka sa pagpapaliwanag at paghalik. Ito ang kalbaryo ng isang inang walang inintindi kundi ang kabutihan ng anak: ang gantihan siya nito ng kawalang-pagtanaw ng utang na loob. Sa halip na ibigay sa ina ang ibinibigay sa amain, kalmot at sabunot ang ibinibigay niya kay Becka. Mas nangingibabaw sa tauhan ni Patron ang pangangailangang sekswal sa ama (Electra Complex) kaysa pag-ibig ng ina.
Matapos magsimba, kumonsulta si Becka sa pari na nagsabing humihiwalay sa katawan ng tao ang kanyang kaluluwa kaya nga naitanong nito kung ano ang espiritung nasa katawan ngayon ni Patti? Nabagabag si Becka sa sinabing ito ng pari kaya ipinagtapat niya ang pakikipag-usap sa pari kina Ric at Donya Guada. Nakiusap na muli si Ric na bigyan ng pagkakataong mabuhay si Patti. Patunay ang bahaging ito ng impluwensiyang Kristiyano sa ating mga Filipino kahit sa mga aspetong teknikal: ang kaisipan ng pagiging galing sa Diyos ang espiritu at sa pagbabalik nito sa Kanya dahil sa kamatayan, anong puwersang hindi maka-Diyos ang ginigising ng mga taong mala-Diyos sa kanilang paglilikha (pagbabalik ng patay sa pagkabuhay)? Isyu rin dito ang pagpapatawad, dahil nasaktan man nang hindi lang sa pisikal na aspeto ang magulang, patawarin sana ang anak na hindi alam ang kanyang ginagawa.
Nang pigilan ni Donya Guada sa pagdede si Patti dahil malaki na umano ito at dapat nang kumain, kinalmot niya ito pati na ang nagtangkang umawat na si Becka. Kahit ang nars ni Patti, nahirapang awatin sa pananakit ang napakalakas na si Patti. Ang pagkakaroon ng kakaibang lakas ni Patti ay isang maka-Kristiyanong mungkahi na masama talaga ang pakialaman ang nilalang ng Diyos bilang pagsunod sa layaw ng kagustuhang magpaka-Diyos. Kung may ibang kaluluwa na nga sa katawan ni Patti, masama ang ibinunga ng cryonics sa kanya. Moral ang isyung ito kung ganoon: hayaan sa Diyos ang karapatang magbigay (at bumawi) ng buhay. Balik sa kuwento, kinailangan pa si Ric para maawat ang dalaga. Ayon kay Ric, dapat pagpasensyahan muna si Patti. Pinagpaliwanagan naman ni Ric si Patti na dapat mahalin nito ang kanyang ina. Tila gusto naman ni Patti na siya lang ang mahalin. Ngumiti at humalik si Patti kay Becka, na ikinatuwa ng huli.
Nang makakita ng naghahalikan sa telebisyon si Patti, gusto nitong gayahin nila ni Ric ang napanood. Ilan ito sa mga erotikong sundot ni Patron sa kanyang kuwento. Seksuwal na triyanggulo na sina Becka, Ric at Patti. Paghuhunos sa konserbatibo ang kalakarang ito upang manatili sa dimensyong popular ang nobela. Sangkap naman talaga ng komiks ang senswal patunay na ang ang paggising sa kamuwangan ng mga tauhan, gaya ni Patti sa nobela. Binawalan ni Donya Guada na makipaglapit si Rick ay Patti. Nang sitahin si Becka ng kanyang ina, muling nagpaliwanag si Ric na dalisay ang pagmamalasakit niya sa kanilang mag-ina. Habang nagpapaliwanagan ang mag-asawa, sinimulang turuan ni Orlan si Patti, na tila ayaw paboran ni Ric dahil sa selos o malasakit kay Patti. Nang makipaglaro ng kabayu-kabayuhan si Patti kay Orlan, nagpakitang kusa si Ric kaya sumugod ang dalaga sa kanya. Nang manita si Donya Guada, sinenyasan ni Patti na demonya ito. Nagalit ang lola kaya nagsalita nang masakit si Donya Guada sa manugang hanggang sa pagbuwelta nito ng alis ay hinila ni Patti ang paa nito at nadapa.
Ayon kay Orlan, madaling maapektuhan si Patti ng damdamin ng mga taong malapit sa kanya. Nang tawagin sila ng nars, nakita nina Orlan at Ric na mabilis matutong bumigkas ng mga salita si Patti. Pumapasok na naman nito ang isa pang elemento ng kagila-gilalas na realismo: una’y ang pagkabuhay ng patay, ngayon naman ay ang taliwas sa lohikang bilis na pagkatuto sa pagbigkas ng isang asal-sanggol. Nagbilin si Orlan na bigyan ng solid food si Patti dahil sensitibong pag-aalaga ang kailangan nito. Sumusunod si Patti sa itinuturo ni Ric maliban sa salitang “I love you” na tila inilalaaan nito para kay Ric. Pinaalaala ni Orlan ang magandang tinginan nila ni Patti ngunit umiyak lang ang dalaga. Nakatulog si Patti makaraang umiyak hanggang lagnatin kaya nabahala si Becka. Dinala nila ito sa pagamutan kung saan matiyagang nagbantay si Orlan maging si Becka. Hindi pa rin nagbago ang pakikitungo ni Patti kay Becka. Nakipagkumperensiya sa mga doctor si Orlan tungkol sa kaso ni Patti at issa ang hatol nila: mas higit na milagro kaysa tagumapy sa siyensya ang pagkabuhsy n muli ni Patti. Umuusbong sa tagpong ito na pati mga doctor na dapat ay nagsasalita sa purong wiak ng medisina, sumusundot na ngayon sa elemento ng supernatural. Kunsabagay, dahil nga sa Pilipinas naman ang konteksto ng akda, kapani-paniwala pa ring may mga doktor na isinasalalay sa Diyos ang lahat nilang pantaong kakayanan at, sa oras ng matinding kagipitan, himala pa rin ng Diyos ang pinananaligan. Tugma ito sa mataas na insidente ng faith healing sa atin kung saan hindi na abot ng abilidad pangmedisina ng doktor ang iniinda ng pasyente kaya tumataya na lamang sa pananampalataya.
Pinagagalitan na si Orlan ng kayang ina dahil sa masugid na pagsubaybay kay Patti, dahilan para hindi maasikaso ang sariling klinika. Hindi mapigilan ang doktor at nagprisinta pang siya ang maglalabas kay Patti. Ang gusto naman ni Patti, si Ric ang maglabas sa kanya sa pagamutan. Sinabi na lamang ni Orlan na naghihintay na sa bahay si Ric para gustuhin na nitong umuwi. Nang hindi makita, umiyak si Patti. Inayawan nang lantaran ni Patti si Orlan kaya minabuti ng binatang asikasuhin na ang klinika, na ikinasiya ng ina niya. Sa puntong ito, sina Orlan, Patti at Ric naman ang triyanggulo.
Nagkulong si Patti sa kanyang kuwarto kaya nangamba si Becka kung ano ang dahilan ng pananahimik ni Patti sa loob. Pinauwi nila si Ric para ito ang umamo kay Patti. Pagkatok pa lang sa pinto ni Ric, niyapos na nito ay hinagkan ang padrasto. Pasunod na ang mga sangkap ng kulturang popular sa Pilipinas kung saan mala-karnabal ang pagtatagni-tagni ng genre ng drama, komedya, sex, action, atbp. Nakulong sila sa kuwarto at muntik nang matukso si Ric sa anak-anakan kung hindi nabuksan ng susi ang nakasarang pinto. Nagtago sa banyo si Ric ngunit napilitang lumabas nang tawagin ni Becka. Nagulantang siya nang makitang halos walang saplot si Ric kaya nasampal niya ito. Nasabunutan ni Becka si Patti sa sobrang galit. Mas malakas pa rin si Patti kaysa sa ina at lola ngunit biglang nahimatay. Inasikaso ni Orlan si Patti samantalang nalaman ni Donya Guada na lumisan si Ric nang walang dalang bagahe at nagbitiw pa ito sa kompanya ni Becka. Nayanig ang lola sa posibilidad na isama ni Ric si Patti sa Amerika para pakasalan. Tuluyang nawalan ng tiwala si Donya Guada kay Ric. Balak namang ipasuri ni Becka ang kabirhenan ni Patti para patiyak na dalaga pa siya at hindi sila nagniig ni Ric. Galit pa rin ang mag-ina kay Pati kaya si Orlan na ang nagdala sa kanya sa pagamutan, kung saan interesado ang mga doktor sa kaso ng binuhay na bangkay. Sumugod din sa pagamutan si Ric at nagbilin kay Orlan na lalayo na ito at ipaliwanag kina Becka at Donya Guada na wala siyang kasalanan. Sa dulo ng nobela, may mga rebelasyon pang puno ng kagila-gilalas, biglang pagkalas sa kuwento, at iba pang elementong makapagpapanabik lalo na sa masugid na tagasubaybay ng komiks.
Matalino ang “Aanhin…” sa paggamit ng lamig at init sa maraming antas sa akda. Sa lamig napreserba ang bangkay ni Patti, at kailangan ni Becka ang lamig na ito upang buhayin ang anak, na lumitaw namang malamig ang pakikitungo sa kanya. Balewala ang ginastusan ng milyong perang lamig dahil hindi maibalik ang mainit na pagmamahal ng anak sa ina. Ang matindi pa, kaagaw pa niya ito sa taong muling nagbigay-init sa buhay niya: si Ric.
Isang talon sa pananampalataya ang ilang pag-iwas sa kumbensyon ni Patron para makapagbigay ng kakaibang putahe ng panitikan: ang paggamit sa kontrobersyal na cryonics upang mailarawan sa lipunan ang mga posibilidad ng pagbabago sa ating pagtingin sa siyensya, relihiyon, etika at moralidad kung magiging talamak sa hinaharap ang pag-iimbak ng mga bangkay sa yelo upang buhayin pagdating ng panahon. Nandoon ang pormula ng kulturang popular sa komiks: ang eskapismo, ang kagila-gilalas, ang nagbabagu-bagong genre ngunit higit pa dahil espekulatibo ang genre ng akda ni Patron. Sumugal ang Liwayway sa talino ni Patron at gaya ng mga tauhang sina Kenkoy, Kulafu atbp, memorable ang pampamilyang drama ng bangkay na muling nabuhay.
Bilang tugon sa panukalang buhayin ang industriya ng komiks, maimumungkahi kong basahin ang akdang ito ni Patron pati na rin ng iba pa niyang nobela o ng ibang pang serye sa Liwayway na buhay na buhay pa ang sirkulasyon. Sa mainit na pagtanggap kina Zsa Zsa Zaturnnah, Bakekang, Pedro Penduko at iba pa sa labas ng midyang komiks, hindi malayong matanggap ng publiko ang pangunahing midyum na tumulong nagpakalat sa masa ng ating pambansang wika. Sa muling pagbuklat natin ng komiks, isang yamang pambayan ang ating binubuhay dahil init ng ating pagtangkilik ang kailangan ng popular na talaan ng ating tradisyon, kultura at pagkakakilanlan.